|
Ebeveynler genellikle çocukları sözlü olarak övmenin ve
gülümseme ya da kucaklama gibi diğer sosyal ödüllerin
çocuk yetiştirmedeki önemini gözden kaçırırlar. Ebeveyn
olarak övgünün
dikkat çekici şekilde iyi davranışlar ya da çocuğun
muhteşem bir performansı için saklanması gerektiğine
inanabiliyoruz. Çoğu zaman çocukların sessizce oyun
oynamak ya da şikayet etmeden ev işlerine yardımcı olmak
gibi iyi davranışlarını övme gereği duymuyoruz.
Oysaki araştırmalara göre, olumlu davranışların ilgi ve
övgü görmemesi çocukların olumsuz davranışlarını
arttırmaktadır. Aslında övgü ve cesaretlendirme, yeni bir
beceriyi öğrenirken çocuğun attığı küçük adımları
yönlendirmek, olumlu benlik algısını teşvik etmek ve
çocukların zor işler karşısında kararlılıkla devam
edebilmelerini sağlayan motivasyonu onlara sunmak için
kullanılabilir. Maddi ödüllerin aksine, övgü ve diğer
sosyal ödüller bakımından sınırsız bir kaynağa sahibiz.
Çocukların olumlu davranışlarını övgüyle teşvik etmek çok
az vakit gerektirir. “Sessizce oyun oynamana bayılıyorum.
Kızıma bakın ne kadar büyümüş” türünden basit bir cümle
ya da zamanlaması doğru, içten bir sarılma övgü için
ihtiyacınız olan tek şeydir.
Bazı ebeveynler çocuklarını övmeyi nasıl ya da ne zaman
yapacaklarını bilmedikleri için çocuk yetiştirmede çok
faydalı olan bu yöntemi kullanmazlar. Oysaki denediğiniz
de görürsünüz ki övgü gibi sosyal ödüller kullanmak ve
çocuklara olumlu anlamda ilgi göstermek çocuk
davranışlarında kısa sürede büyük etkiler yaratmaktadır.
Çocuğunuzu Överken Dikkat Etmeniz Gereken Noktalar:
Övgü
Belirgin Olmalı
Bir
yorumun diğer bir yorumla arka arkaya hızlıca sıralandığı
övgü şekli bulanıktır ve çok işe yaramaz. Örneğin, “Harika
yaptın… Harika çocuk… Süper… Çok güzel…” şeklindeki
övgüler övmeye çalıştığınız davranışı açıklamamaktadır.
Açıklayıcı şekilde övmek daha etkilidir. Övgülerde,
davranışı isimlendirerek açıklamalısınız. “İyi çocuk…”
gibi bir övgü yerine “Senden rica ettiğimde oyuncaklarını
topladığın için iyi bir çocuksun” ifadesi daha doğrudur.
Olumlu davranışları açıklamanız çocuğunuzun hangi
davranışların önemli olduğunu tam olarak anlamasına
yardımcı olur.
Doğru
Davranış Övülmeli
Övgünün uygun davranışın ardından gelmesi kritiktir.
Paylaşma davranışı için övgü çocuğunuz oyuncağını
arkadaşıyla paylaştığı sırada verilmeli. Eğer çocuğunuz
davranışın bütününe bakıldığında olumsuz bir şey yapıyorsa
davranışın olası olumlu yönleri de dahil hepsini görmezden
gelmek daha doğrudur. Ece, Can ile boya kalemlerini
paylaşıyor ama bunu evin duvarlarını çizmek için yapıyorsa
övgü almaması daha doğrudur.
İstekli Olun
Bazı
övgüler etkisizdir çünkü sıkıcı bir ses tonuyla hiç göz
teması kurmadan ve gülümsemeden yapılmıştır. Aynı kelimeyi
arka arkaya düz ve isteksiz bir ses tonuyla söylüyorsanız
bu çocuğunuz için teşvik edici olmaz.
Övgü
sözcüklerinin etkisi isteğimizi aktaran sözsüz yöntemlerle
arttırılabilir. Çocuğunuza gülümseyin, onu gözlerinizdeki
sıcaklıkla sarın ya da onun sırtını sıvazlayın. Övgü
enerji dolu bir şekilde, özenle ve içtenlikle söylenmeli.
Övgü
Anında Verilmeli
Bazen
övgü, olumlu davranış gerçekleştikten saatler hatta günler
sonra verilmektedir.
Maalesef ki, övgü cümleleri zamanla teşvik edici etkisini
kaybetmekte ve yapay durmaktadır. Hiç övmemektense
gecikmeli de olsa övmek elbette ki daha iyidir ama en
etkili övgü şekli olumlu davranışın gerçekleştiği 5 saniye
içerisinde verilen övgüdür.
Bir
Davranışın Fark Edilmesi için Mükemmel Olması Gerekmez
Bir
davranışı övgü ya da olumlu anlamda ilgi görmesi için
mükemmel olması gerekmez. Aslında çocuklar bir davranışa
ilk kez eğilim gösterdiklerinde, hedefe ulaşana kadar
geçilen her küçük adımda teşvik edilmeye ihtiyaç duyarlar.
Diğer türlü, yani övgü alabilmek için yeni davranışı
ustalıkla sergileyene kadar beklemeleri gerektiğinde yeni
davranıştan tamamen vazgeçebilirler. Yol boyunca attığı
her küçük adımda çocuğu övmek gösterdiği çaba ve öğrenme
azmi konusunda onu teşvik eder. Bu sürece “şekillendirme”
denir ve çocuğu başarıya hazırlar.
Gelişim Uzmanı Psikolog Sinem Olcay
İstanbul Parenting Class
Zeytinoğlu Cad. Arzu 1 Apt. No:2 Daire:27 Etiler/İstanbul
T&F: 212 351 90 01
sinem@istanbulparentingclass.com
www.istanbulparentingclass.com
|
