Psikoloji & Psikiyatri

Psikoloji ve psikiyatrinin internet adresi

 

Hipnoz Nedir, Ne Değildir?

Klinik Psikolog Ali Bıçak

Hipnoz nedir, sorusuna çok farklı kaynaklarda yanıt bulunabilir. Hipnozun birçok farklı tanımı bulunmaktadır. Amerika Psikoloji Birliği hipnoz nedir sorusunu, ‘hipnoz olan kişinin, hipnotistin öneri ve yönlendirmelerine gönüllü ve istekli bir şekilde katılarak bir tür bilinçlilik hali yaşaması’ olarak cevaplıyor.

Hipnoz zihnimizin her an karşılaşabileceği bir durumdur. Her an bir şeylerin etkisi ile bir çeşit hipnoz hali yaşayabiliriz.

Hipnozun psikoterapideki anlamı kişinin kendini farklı bir bilinçlilik hali içinde gözlemlemesidir. Hipnoterapi, kişinin yeni bir farkındalık ve anlayışa kavuşmasına destek olur.

Hipnoz oldukça popüler ve hakkında birçok yanlış ve çarpık bilgiler bulunsa da, hipnoz özellikle ağrı ve kaygıyı azaltmada oldukça etkili bir yöntemdir. Hipnoz psikoterapi sürecini hızlandırır ve yararlı sonuçlar sağlar.

Hipnoz ne değildir?

İnsanlar hipnozun büyüsel bir etkisi olduğunu sanmakta, hipnozla ilgili abartılı düşünce ve algılara sahiptirler. Hipnozu bir mucize gibi algılama eğilimi çok yaygındır. Aşağıdaki mitler belki de sizin de hipnoz nedir hakkındaki çarpık bilgilerinizden olabilir. Her şeyin doğrusunu ve gerçeklikle tutarlı halini bilmek sizin de hakkınız.

Hipnoz nedir, ne değildir doğru anlaşılması, hipnoz hakkındaki mitlerin bilinmesiyle olur.

· Hipnoz sonrası hipnoz anında yaşadığınız hiçbir şeyi hatırlayamayız.

Çok nadir durumlarda hipnozda yaşananları unutmak mümkün olabilir. Ancak genellikle hipnoz altında deneyimlediğiniz her şeyi hatırlarsınız. Hipnozun belleğimiz üzerinde önemli bir etkisi vardır. Hipnoz sonrası unutma, belli durumlar için bilinçdışımızın tercih ettiği bir durumdur. Bu etki çok nadirdir ve hipnozun unutturmak gibi bir gayesi yoktur. Bilakis hipnoz hafızada yeni bir anlayış ve farkındalık yaratır. Bence hipnozda yaşananlar unutulursa hipnoz amacına ulaşamaz.

· Hipnoz insanların bilinçli olarak gizlediği bilgileri elde etmek için kullanılır. Hipnozdan bir cinayet ya da suçu ortaya çıkarmada yararlanılır.
Her ne kadar hipnoz hafızaya etki etse de, basında hipnozla ilgili okuduklarımız abartılıdır. Araştırmalar hipnozun hafızada gizli kalan bilgileri açığa çıkarmadığı gibi, gizli bilgilere ulaşma işlevi olmadığını da ortaya koymuştur.

· İstemeseniz de hipnoz olabilirsiniz.
Kişinin isteği dışında hipnoz olabileceği ile ilgili hikâyeler yaygın olsa da, hipnoz danışanın gönüllü ve istekli katılımıyla yapılabilir. Siz istemezseniz hipnoz olmazsınız. Gönülsüz yapılan hipnozun ruh sağlığınız açısından yararı olmaz.

· Hipnoz altındayken hipnozcu bizim her türlü davranışımızı kontrol edebilir.
Hipnoz deneyimi yaşayanlar, hipnoz sırasında hareketleri hipnozcu tarafından yönlendiriliyormuş gibi hissedebilirler. Ancak hipnozcu sizin davranış ve duygularınızı sizin izniniz ve onayınız olmadan etkileyemez.

· Hipnoz kişiyi çok güçlü, yetenekli, sportif ve atılgan hale getirir.
Hipnoz kişinin birçok alandaki performansını geliştirmesine yardımcı olabilir. Mesela öğrenme üzerindeki kaygıyı azaltmada olduğu gibi. Ancak hiçbir hipnotist sizin fiziksel olarak daha güçlü yapamaz. Var olan fiziksel yetilerinizi güçlendiremez. Hipnoz fiziksel kapasiteniz üzerinde motivasyonunuzu artırabilir.

Hipnoz nedir?
Hipnoz nedir sorusunu duyunca birçok kişinin zihninde bir takım çağrışımlar belirir. Belki de internette izlediği bir video, televizyonda takip ettiği bir programda gördüklerini hatırlar. Sahnede hipnotistin uyuttuğu kişinin telkinlerle bir şeyler yaptığını, ya da gözünün önünde saat ya da her hangi bir nesneyi salladığını görür.

Gerçekte hipnozla ilgili bu tasvirler, hipnoz nedir sorusu konusunda kafa karışıklığı yaratmaktan öte bir şey değildir. Hipnoterapist kişiyi hipnotize etmez. Kişi hipnoterapistin rehberliği ve desteği ile kendini hipnoz eder. Hipnoz olmak istemezse kimse o kişiyi doğrudan hipnoz edemez.

Hipnoz uyku ve uyanıklık arası kendinden geçme durumu olarak tanımlansa da, algılara odaklanma, telkinlere yatkınlık ve hayalde canlandırma kapasitesinde müthiş bir artış görülür.

Hipnoz olan kişi uykudaymış ve o andan kopmuş gibi görünür fakat gerçekte daha üst bir farkındalık seviyesinde yaşar.

Psikoterapi, insanın ruhsal tepkilerini araştıran bir bilim olarak, hipnoterapiyi birçok amaç için kullanabilir. Özellikle ağrı eşiğini düşürmek ve anksiyete tedavisi için oldukça yararlı sonuçlar verir. Travma sonrası stres bozukluğu, kaygı bozuklukları ve depresyon için yararlı sonuçlar verir.

Hipnoz kimler tarafından uygulanabilir?
Hipnoz, hipnoz eğitimi almış, psikoterapi alanında donanımlı uzman klinik psikolog, hekim ve psikiyatri uzmanları tarafından uygulanabilir. Hipnoz imajinasyon ve sözlü telkinlerle danışanı hipnotik duruma sokma yöntemidir. Hipnotik trans hali, farkında olmadığımız savunmaları yavaşlatarak, kişiliğimize etki eden yaşam olaylarını yeniden düzenleme ve yapılandırmayı kolaylaştırır.

Hipnoz herkese uygulanabilir mi?
Hipnoz deneyimi kişiden kişiye değişiklik gösterir. Hipnoz uygulanabilirliği her kişi için uygun olmayabilir. Bazı kişiler hipnoz altında kendilerini rahatlamış, duygularını daha yoğun yaşarken, bazı kişiler hipnoz sırasında verdikleri tepkilerin bilinçli kontrollerinin dışında gerçekleştiğini hissederler. Bazıları, hipnoz altındayken yaşananların tamamen farkında olur, hipnotistle konuşup duygularını ve deneyimlerini anlatabilir.

Hipnoz teknikleri birçok kişi için uygun olmayabilir. Kişilik bozukluklarında kullanılması belirli bir zamandan sonra daha yararlı olabilir. Hipnoz psikoterapi desteği alan, gerçeklikle bağı kopmamış, belirli bir farkındalık seviyesinde ve yeterli ego kapasitesine sahip herkese uygulanabilir.

Hipnoz hangi alanlarda kullanılır?

Hipnoz birçok alanda etkililiği bilimsel araştırmalarla kanıtlanmış bir yöntemdir. Eğitim, sağlık ve spor alanlarında kullanılmaktadır. Aşağıdakiler hipnoz tedavisinde sıklıkla başvurulan rahatsızlıklardır.

· Kronik ağrıların tedavisi
· Ağrısız doğum yapma
· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavisi (DEHAB)
· Kamoterapi uygulaması alacak hastaların tedavisinde
· Ağrı kontrolü gerektiren ameliyat ve tedavilerde (Dişçi korkusu, narkozsuz ameliyatlar)
· Sınav kaygısı ve öğrenme performansının artırılmasında
· Anksiyete bozuklukları (panik atak, panik bozukluk, agorafobi gibi birçok fobilerin tedavisi)
· Cinsel Uyumsuzluklarda (vajinismus, erken boşalma, ereksiyon bozukluğu, cinsel isteksizlik ve orgazm sorunları)
· Histeri belirtilerinde
· Öfke kontrolü tedavisinde
· Korku ve Fobilerde Hipnoz
· Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)
· Hipnoz ile zayıflama
· Hipnoz ile sigara bırakma
· Panik Atak Belirtileri Tedavisi

Hipnoz olur muyum?
Çoğu kişi hipnoz olamayacağını düşünür. Ancak araştırmalar insanların büyük çoğunluğunun hipnoz olabileceğini göstermiştir. Hipnoz teknikleri ile inandığınızdan daha kolay hipnoz olduğunuzu göreceksiniz.

Kimler hipnoz olabilir?
Eğer hipnoz tedavisi almaya karar verdiyseniz, sağlıklı ve açık bir zihinde olmanız gerekir. Alkollü ya da yoğun antidepresan kullanımınız varsa, hipnoz olmanız sağlıklı olmaz, yarar da elde edemezsiniz. Hipnoz hakkında olumlu algıya sahip olanız, hipnoz olmanızı kolaylaştırır.

· İnsanların %15’ i hipnoza çok yatkındır
· Çocuklarda hipnoz etme oranı yetişkinlere göre daha yüksektir
· Yaklaşık olarak yetişkinlerin %10’u çok kolay hipnoz olamamakta ya da hipnoz olmaları hiç mümkün olmamaktadır.
· Fantezi ve hayal dünyası zengin kişiler daha kolay hipnoz olurlar.

Kaynaklar
Hilgard, E. R. (1986). Divided consciousness: Multiple controls in human thought and action.New York: Wiley.
Kihlstrom, J. F. (2001). Hypnosis and the psychological unconscious. In Howard S. Friedman (Ed.), Assessment and therapy: Specialty articles from the Encyclopedia of Mental Health. San Diego, CA: Academic Press.
Kirsch, I. (1996). Hypnotic enhancement of cognitive-behavioral weight loss treatments: Another meta-reanalysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology,
Lynn, S. J. & Nash, M.R. (1994). Truth in memory: Ramifications for psychotherapy and hypnotherapy. American Journal of Clinical Hypnosis, 36, 194-208.
Nash, M.R. (2001, July). The truth and the hype of hypnosis. Scientific American,

Klinik Psikolog Ali Bıçak

www.antalyapsikoloji.net

Yazılı olarak izin alınmadan alıntı yapılamaz.

Klinik Psikolog Ali Bıçak’ın diğer makaleleri için lütfen tıklayınız