Psikoloji & Psikiyatri

Psikoloji ve psikiyatrinin internet adresi

 

Yalnızlık

Yalnızlık sözlüklerde ‘yalnız olma durumu’ ve ‘kimsesizlik’ şeklinde tanımlanmaktadır. Ancak sözlüklerin tanımladığı yalnızlık ile ruh sağlığı alanında kullanılan yalnızlık özdeş kavramlar değildir. Nitekim eşinin yıllar önce ölümü nedeniyle tek başına yaşayan bir kişi yalnızlık çekmiyor ya da yalnızlık acısı yaşamıyor olabilir.

Sözlüklerin tanımladığı yalnızlık tek başına olmayı ya da bir insanın kimsesinin olmamasını ifade eder. Örneğin çeşitli nedenlerle tek başına yaşayan, iş gereği gittiği bir şehirde yalnız kalan ya da arkadaşı olmayan insanların durumu bu tanıma uyar. Fakat ruh sağlığı çerçevesinde ele alınan yalnızlık daha farklı anlamlar taşır. İnsanın en temel psikolojik gereksinimlerinden olan bağlanma, bağlılık, aidiyet, birliktelik ve yakınlık gibi hisleri kimseye karşı hissedememesidir. Başka bir deyişle bunları yaşamasını sağlayacak kimsesinin olmadığı hissine kapılmadır. Yalnızlık hissine genellikle kendini değer verilen, değerli ve değer görmeye layık bir insan olarak görmeme eşlik eder.

Zaman zaman yalnızlık hissine kapılmayan insan yoktur. Fakat bazı insanlar daha kolay ve daha sık yalnızlık duygularına kapılırlar. Bazıları ise sürekli dindirilemeyen yalnızlık duyguları taşırlar.

Ruhsal hastalıklar ve yalnızlık

Yalnızlık hiçbir ruhsal hastalık ile ilgili olmaksızın her insanın yaşadığı ya da yaşayabileceği bir yaşantıdır. Ancak bazen ruhsal hastalığın bir belirtisi olarak görülebileceği gibi bazen de ruhsal hastalıkları tetikleyebilmektedir.

Somut nedenlerle (iş gereği, ölümler nedeniyle, hastalık ya da özürlülük nedeniyle gibi) sevdiği ve kendisine yakın hissettiği insanlardan uzak kaldığında birçok insan duruma uyum sağlarken bazı insanlar durumdan etkilenir depresyona kadar giden ruhsal sorunlar yaşayabilirler. Aşağıda yalnızlık ile ilişkili olabilen ruhsal bozukluklardan söz edilmiştir.

Depresyon
Depresyon ile yalnızlık arasında iki yönlü bir ilişki vardır. İlki depresyon nedeniyle hastaların yalnız kalmaya eğilimli olması, ikincisi ise kimsesiz kalmanın yarattığı psikolojik etki nedeniyle insanların depresyona girmeleridir.

Depresyon yaşayan kişiler çoğu zaman toplumdan ve sosyal ilişkilerden uzak dururlar. Mutsuzluk, ilgi istek kaybı, yaşamın anlamını yitirmesi ve diğer depresyon belirtileri depresyonlu hastaları diğer insanlardan uzaklaştırır. Başak bir deyişle depresyonlu hastalar depresyon belirtileri nedeniyle sosyal ilişkilere katılmazar ve depresyonun iyileşmesiyle birlekte yine eski sosyalliğine geri dönerler. Diğer yandan çeşitli nedenlerle yalnız kalan ya da yalnız olduğu hisleri yaşayan kişiler depresyon yaşamaya yatkındırlar.

Sosyal anksiyete / Sosyal fobi
Sosyal anksiyeteli insanlar toplum içine girdiklerinde yaşadıkları ve yaşayacaklarını düşündükleri kaygı nedeniyle toplumdan uzak dururlar. Sosyal anksiyetenin ileri düzeylerinde insanların evden çıkamadıkları da görülebilir.

Çekingen kişilik
Çekingen, utangaç insanlar diğer insanlarla ilişki kurmakta çok zorlanmaları nedeniyle (içlerinden diğer insanlarla ilişki ve iletişim içinde olmaya can atıyor bile olsalar) çoğu zaman yalnız kalmayı yeğlerler.

Şizoid kişilik
İçedönük insanlardır. Pek arkadaşlar yoktur, yalnız olmayı ve kalmayı yeğlerler. Çekingenlerden farklı olarak diğer insanlarla ilişki ve iletişim içinde olma gibi bir istekleri yoktur.

Madde kullanım bozuklukları
Yalnızlık hissi olanlarda özellikle alkol olmak üzere madde kullanım bozuklukları görülebilmektedir.

 Yalnızlık ile ilgili kısa ve öz bilgiler

  • ‘Yaşamın anlamsız gelmesi’, ‘boşluk hissi’, ‘terk edilmişlik hissi’, ‘kimsesiz olma’, ‘yakınlık hissedememe’, ‘kimseye güvenememe’ ve ‘kırılgan olma’ yalnızlık ile ilgili olabilmekle birlikte birebir aynı yaşantılar gibi düşünülmemelidir. Çok farklı nitelikler taşımaları nedeniyle birbirinden ayrıştırmaya çalışılmalıdır.
  • Yalnızlık acısı çeken ‘yanında hissettiği’, ‘desteğini hissettiği’, ‘sırtını dayayabileceği’, ‘onaylandığı’ ve ‘kabul gördüğü’ birilerinin olmadığı hisleri içindedir.

 

Prof. Dr. Erol Özmen
Manisa Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi
Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı